Het Koninkrijk Tonga

Het land waar de dag begint

Even een klein puzzeltje voor onze trouwe lezers: De afstand van Niue naar Tonga is 250 mijl. Zwerver loopt op dit traject gemiddeld 6 knopen. Als we op dinsdagochtend vertrekken uit Niue, wanneer komen we dan in Tonga aan? Het juiste antwoord luidt: vrijdagochtend! We passeren nl de datumgrens en raken daarmee zomaar een dag kwijt. Als we aankomen in het land waar de dag van de wereld begint, zijn wij dan ook nog een beetje van gisteren. Maar wij zijn in ieder geval nog wel van de 21e eeuw en dat kan van Tonga niet gezegd worden. Het lijkt alsof we in de tijd terug worden gezet. De oudste en laatste monarchie van Polynesie en het enige land in de Stille Zuidzee dat nooit door Europeanen gekolonialiseerd is. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat ze daarom hun eigen kultuur en tradities zo sterk in stand hebben weten te houden en.... zo arm zijn omdat ze van geen steun van bv Frankrijk krijgen. De eerste Europeaan die hier voet aan wal zette, was onze landgenoot Abel Tasman. Nadat hij voorzien werd van water en voedsel liep Tasman bijna op de klippen op een van de vele gevaarlijke riffen van Tonga.

Onze held Kapitein Cook bezocht Tonga meerdere keren, in 1773, 1774 en 1777. En omdat hij telkens zo gastvrij door de Tonganezen ontvangen werd, noemde hij de eilandengroep de Friendly Islands. Hij zou zich beslist nog een keer bedacht hebben als hij geweten had dat de Tonganezen hem eigenlijk aan het spit hadden willen roosteren, maar Cook ontliep op het laatste moment zijn lot doordat hij de eiland Chief een grote landschildpad uit de Galapagos kado gaf.

In de greep van Koning en Kerk

"Houd jij ze dom, houd ik ze arm". Volgens ons moet dit ongeveer de gedachte zijn geweest van koning George Tupou I toen deze in 1831 (toen nog gewoon stamhoofd) met behulp van de missionarissen twee rivaliserend dynastien versloeg, zich bekeerde tot de methodisten en zich vervolgens uitriep tot de eerste koning van het verenigde koninkrijk Tonga. Koning George was zeer geliefd omdat hij zijn volk bevrijdde van slavenarbeid door de stamhoofden. Hij gaf iedere familie een stuk land dat ze konden pachten van de stamhoofden Deze werden vervolgend uitgeroepen tot edelen. Iedereen blij. Dit systeem werd in 1875 vastgelegd in de constitutie en is nog steeds van kracht. De koning heeft absolute macht. Hij benoemt de 28 leden van het kabinet, waarvan deels familie en 9 vertegenwoordigers van de adel. Slechts 9 volksvertegenwoordigers zijn gekozen. Politieke partijen zijn er niet, er is geen beleid, ieder voor zich en God voor ons allen. Kabinetsleden krijgen een riant salaris, een huis en een stuk grond en riante vergoedingen voor "overtime". Het hele systeem is zo corrupt als de pest, maar de Tonganezen, in grote ontwetendheid gelaten oa door de invloed van de kerk op het onderwijs maar ook door gebrekkige communicatie, waarderen de stabiliteit en veiligheid en vooral hun luie leventje en spreken met groot respect over hun koninklijke familie.

De koning is dood; Lang leve de koning

En dan maken we een stukje geschiedenis mee: Koning Topou, al enige tijd ernstig ziek, overlijdt in een ziekenhuis in Nieuw Zeeland. Het schijnt dat de beste man 250kg woog!! Vroeger kreeg de koning zijn gewicht in goud uitgekeerd, vandaar. Het land is van de ene op de andere dag zichtbaar in verplichte rouw gedompeld. Overheidsgebouwen, scholen, kerken, restaurants en sommige prive huizen (waarschijnlijk van de edelen) zijn behangen met zwarte en donker paarse doeken.

Iedereen gaat gekleed in het zwart. Mannen en vrouwen gewikkeld in hun traditionele ta'ovala, een soort geweven mat die om de heupen wordt gedragen. Er wordt een officiele rouwperiode van een jaar uitgeroepen: geen feesten en alleen maar religieuze muziek. We vragen hoe het nu verder moet met Tonga. Is er een nieuwe koning? En daarmee hebben we een heikel punt aangesneden. Volgens traditie is de kroonprins de troonopvolger, maar hij zal pas gekroond worden aan het einde van de rouwperiode. En de meeste mensen die we spreken hopen dat hij er dan vanaf ziet. De kroonprins is al 65 jaar en nog steeds ongehuwd, erger nog: heeft geen kinderen. Volgens sommigen is hij een rokkenjager, anderen beweren dat hij homofiel is en weer anderen zeggen dat hij niet binnen de koninklijke familie wil trouwen zoals het protocol voorschrijft. Hoe dan ook: deze kroonprins is niet geliefd en wordt niet geschikt geacht. Het is een zeer vermogend zakenman, met een bankrekening op Hawai van $350 miljoen. En zodra de oude koning onder de zoden ligt komen de roddels los. Tonga heeft geen inkomsten. Om aan geld te komen heeft de koning paspoorten verkocht aan Hongkong-Chinezen die de overname door China niet zagen zitten. Dat leverde de schatkist meer dan $3 miljoen op, maar niemand heeft er ooit een cent van gezien. Voor de kust schijnt een oud Spaans galjoen te liggen. De koning schijnt Japanse duikers ingehuurd te hebben die voor meer dan $350.000 aan goud opgedoken hebben. Kadootje voor z'n oudste zoon. Ook de kroonprins weet van wanten. Hij is de eigenaar van Royal Tongan airlines en heeft de concurrerende luchtvaartmaatschappij een vluchtverbod opgelegd. Hij investeert miljoenen in louche projecten in Samoa en Hawai terwijl er in Tonga een grote behoefte is aan ziekenhuizen. Ondertussen trekken degenen die het betalen kunnen, weg uit Tonga. Helaas zijn dit nou juist de mensen met een opleiding. Er is een tekort aan medisch personeel, onderwijzers en technici. In de hoofdstad gaan steeds vaker stemmen op voor democratie. "Those idiots don't know what they asking for", zegt de schooljuf in een klein dorpje. "Life in Tonga is just wonderfull as it is. Where else can you lay the whole day under the mango tree and still have enough to eat"? Tja, valt wat voor te zeggen....

De Vava'u groep: een zeilers pretpark

Tonga bestaat uit 170 eilanden, waarvan slechts 37 bewoond Ze worden geklusterd in drie onderscheidende regios die landschappelijk totaal van elkaar verschillen. We komen aan in de Vava'u groep in het noorden. De hoge groene heuvels zijn van verre al te zien en bij aankomst worden we verwelkomd door een groepje walvissen. Vava'u is een paradijs voor zeilers. Het gebied is niet groter dan het IJsselmeer en heeft tientallen idyllische ankerplekjes, stuk voor stuk tropische juweeltjes met een wit palmenstrand en prachtige snorkelplekken.

Het levendige centrum, Neiafu, ligt in een grote beschutte baai en er liggen wel honderd buitenlandse jachten voor anker, waarvan er een twintigtal hier blijven overwinteren gedurende het orkaanseizoen. We komen veel bekenden tegen, oa Mark en Ruth van Thalassa II die we al twee jaar niet meer gezien hadden. Langs de waterkant vind je bars, restaurants, een internetcafe, een charterbedrijf. Je kunt er kajacs en zeilbootjes huren, op walvissafarie gaan en je was laten doen.

Ieder dag is het Happy Hour in de Mermaid, het stamcafe van de yachties. Er worden full-moon parties, Tongan Feasts en BBQ-partijen georganiseerd. De marifoon staat roodgloeiend: waar zijn jullie? Wij liggen op nr 7 (de ankerplekken zijn genummerd). Even is het leuk, maar al gauw krijgen we genoeg van dit pretpark-gebeuren. De mooie baaitjes gaan na verloop van tijd allemaal op elkaar lijken, de happy-hours kosten ons een vermogen maar bovenal worden we stapelgek van onze Amerikaanse medezeilers. Je mag niet generaliseren, maar toch.... Alles is "wonderful" en "the people are so nice" en ze zijn zo blij dat ze eindelijk weer relaxed kunnen zeilen na alle hardships in de Pacific. Wij kijken elkaar verbaasd aan: welke hardships? En hoezo relaxed zeilen? Iedereen motored hier! En contact met de locale bevolking is minimaal. Het kleine dorp wordt overspoeld door "palangies" (blanke mensen). Na bijna een maand verlengen we ons visum en vertrekken zuidwaarts richting de Hapa'ai groep.

De Ha' apai groep: leven in de laagste versnelling

Het lijkt alsof we in een ander land aankomen, zo anders is het hier dan in de Vava'u groep. Het landschap bestaat uit laaggelegen coraaleilandjes met hagelwitte stranden, turquoois water en palmbomen. We varen langs een prachtige klassieke vulkaan waar kapitein Blight aan wal is gezet en de beroemde muiterij op de bounty begon.

Goede ankerplekken zijn schaars en liggen verder van elkaar, maar het is fantastisch zeilen. Wel goed uitkijken voor de riffen. Iedere dag zien we een aantal walvissen, soms erg dichtbij. Ze hebben jongen en springen soms met hun hele lichaam het water uit. We kunnen ze ook horen.

De dorpjes zijn piepklein, autos zie je niet en slechts een enkel dorp heeft electriciteit. Overal worden we zeer vriendelijk verwelkomd. In het ene dorp krijgen we een rondleiding waarbij vol trots een hele oude telefoon aangewezen wordt, de enige in het dorp. Elders moeten we perse de pasgeboren baby bewonderen of foto's van de kleurige begraafplaatsen maken. We worden overladen met bananen, cocusnoten en papayas. Ze vragen om vishaakjes en nylon. De eilandbewoners leiden een eenvoudig leven. Ze verbouwen hun eigen voedsel (taro, yams, cassave en zoete aardappelen) en bouwen hun eigen huisjes: houten planken met geweven matten en een golfplaten dak. Het leven speelt zich vooral buiten af ; in het huis wordt alleen maar geslapen. Onder een gigantische mangoboom zit een groepje van zes vrouwen gezellig keuvelend een grote vloermat te vlechten van pandanusbladeren. Koken doen ze ook samen voor een aantal gezinnen, buiten op grote gaspotten. Alles gaat hier "Fakatonga": op z'n Tonganees. Dwz respect voor cultuur, kerk en familie staan centraal, geld is geen motivator en alles gaat op z'n dooie akkertje. Overal lopen varkens. Tonga heeft bijna net zoveel varkens als inwoners, maar alleen voor bijzondere gelegenheden worden ze geslacht. Het lijkt allemaal erg idyllisch en de mensen maken een erg tevreden indruk. Maar we vragen ons af wat hier in godsnaam te doen is voor jongeren. Niets dus. Er is wel een oplossing voor hun "hang-jongeren": een soort speelhuisje waar ze ongestoord harde muziek kunnen draaien, dronken en stoned kunnen zijn.

Tongatapu: archelogisch en cultureel centrum

Met een oppervlakte van 260 vierkante km neemt Tongatapu ruim een derde van het totale landoppervlak van Tonga in beslag, terwijl het twee derde van de totale bevolking huisvest. Toch kun je niet zeggen dat het dichtbevolkt is of stads aandoet. Nuku'alofa, de hoofdstad, is nog steeds een dorp met veel groen. De haven van Nuku'alofa is een beetje een rommeltje. Op de rede liggen een paar middelgrote vrachtschepen voor anker, de meesten uit buurland Fiji en een supergrote vrachtboot uit Korea die geladen wordt met meloenen. In de haven zelf liggen een paar roestige vissersschuiten aangemeerd voor een paar stoffige bouwvallige havenkantoortjes. Het handjevol buitenlandse jachten is gewoon een opvallend luxe verschijning. Wij gooien het anker uit en parkeren Zwerver achterwaarts met de kont naar de dijk. Als we de heklijnen naar de wal willen brengen, zien we een hele dikke vette rat op de kant lopen. We volgen dan ook het voorbeeld van onze buren en bevestigen lege frisdrankflessen aan de touwen zodat ze niet aan boord kunnen komen. Het waait stevig en voor de zekerheid brengen we nog een tweede anker uit. Evenals in de andere eilandengroepen verloopt het inchecken zonder problemen en binnen 5 minuten kunnen we de stad gaan verkennen. Er zijn twee grote luxe supermarkten, maar die hebben exact hetzelfde aanbod als de kleine kruideniertjes in de kleine eilanden: veel tonijn in blik, maar verse groenten of kaas ho maar. Er is wel een hele gezellige drukke versmarkt en het aanbod aan groenten en fruit is bijzonder goed en aanzienlijk goedkoper dan in de rest van Tonga. De mensen zijn hier een stuk levendiger en vragen geinteresseerd waar je vandaan komt, hoelang je blijft en wat je van Tonga vindt. Ook zien we er veel kunstenaars die mooi houtsnijwerk, kunstig gevlochten manden en schelpsieraden aanbieden. Met onze medezeilers organiseren we een eilandtoertje. Om een of andere reden waren onze verwachtingen niet zo hoog gespannen, maar Tongatapu is echt de moeite waard! Het programma is goed gevuld en gevarieerd: het koninklijke paleis, de nieuwe koninklijke tombes waar de recent overleden koning zo pas is bijgezet, de oude koninklijke tombes, grotten met fantastische stalagmieten en -tieten en honderden zwaluwnestjes, bomen vol met flying foxes (reuze vleermuizen) en indrukwekkende blowholes waar het zeewater met een denderend kabaal omhoog spuit. Aan het einde van de dag zijn we bekaf van alle indrukken. De daaropvolgende dagen besteden we met het vullen van de diesel en watertanks, boot stormvast maken, laatste boodschappen doen, uitklaren en uitgebreid de weersberichten bestuderen. Wij zijn klaar voor de laatste etappe van dit seizoen: 1000 mijl naar Nieuw Zeeland. Het is gedaan met de meelopende passaatwinden. De winden op dit traject kunnen varieren van nul tot stormkracht, reden om goed voorbereid te zijn en geduldig te wachten op het juiste "gaatje".

 

Terug naar logbook